Η Μητρόπολη

Αρχαία Γόρτυνα

Η περιοχή της Γόρτυνας, κατοικήθηκε ήδη από την Νεολιθική εποχή, καθώς ευρήματα αυτής της περιόδου έχουν εντοπισθεί στην πεδιάδα και στους λόφους, μαζί με ελάχιστα μινωικών χρόνων. Στην θέση Κανιά, νότια του χωριού μας Μητρόπολη, έχει ανασκαφεί υστερομινωική αγρέπαυλη με αξιόλογα ευρήματα.

Στη γεωμετρική περίοδο ( 1.100 – 700 π.Χ. ) ο οικισμός είχε αναπτυχθεί στην Ακρόπολη, ενώ μικρές κώμες υπήρχαν στις ρίζες των υψωμάτων. Στους αρχαϊκούς χρόνους ( 700 – 500 π.Χ. ) η πόλη επεκτάθηκε στη θέση του μεταγενέστερου Ωδείου και στην πεδιάδα, στην περιοχή του μεταγενέστερου ναού του Πυθίου Απόλλωνα. Από την πόλη της κλασικής περιόδου έχουν εντοπισθεί λείψανα του εκκλησιαστηρίου στη θέση του σημερινού Ωδείου, ενώ το σημαντικότερο μνημείο είναι η Μεγάλη Επιγραφή στον βόρειο κυκλικό τοίχο του Ωδείου.

Η Μητρόπολη είναι χτισμένη κυριολεκτικά πάνω στα ερείπια μιας από τις μεγαλύτερες πόλεις του αρχαίου κόσμου. Η Γόρτυνα κατοικήθηκε το 3.000 π.Χ. περίπου και γνώρισε άνθηση κατά τη Μινωική περίοδο, μεταξύ 1600 – 1100 π.Χ. Αποτέλεσε την πρωτεύουσα της Κρήτης και της Κυρηναϊκής κατά τη Ρωμαϊκή εποχή. 

Η γέννηση του ονόματος — Παλαιοχριστιανική εποχή (5ος–6ος αι. μ.Χ.)
Το όνομα «Μητρόπολη» προέρχεται από τον πρώτο μητροπολιτικό ναό της Κρήτης που βρισκόταν στα βόρεια του σημερινού οικισμού. Η μεγαλοπρεπής βασιλική, αφιερωμένη στον πρώτο Επίσκοπο Κρήτης Άγιο Τίτο, ιδρύθηκε τον 6ο αι. επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού (527–565) και «ἐπισκόπου Θεοδώρου» ως μητροπολιτικός ναός της Εκκλησίας των Γορτυνίων. (Πηγή: orthodoxcrete.com, Ιερός Ναός Αγίου Τίτου Γόρτυνας) WikipediaΉταν ένα από τα μεγαλύτερα οικοδομήματα της εποχής του: το μεγαλύτερο και πιο πολυτελές οικοδόμημα της πόλης ήταν αναμφισβήτητα η ξυλόστεγη βασιλική, νότια του γνωστού ναού του Αγίου Τίτου, και βόρεια του σημερινού οικισμού Μητρόπολη. (Πηγή: orthodoxcrete.com) Wikipedia

Η καταστροφή της Γόρτυνας και η γέννηση του οικισμού (9ος–11ος αι.)
Το 828 μ.Χ. οι Άραβες κατέστρεψαν τη Γόρτυνα και μετέφεραν το κέντρο της Κρήτης στον Χάνδακα (σημερινό Ηράκλειο). Ύστερα από την απελευθέρωση της Κρήτης από τον Νικηφόρο Φωκά (961 μ.Χ.) και κατά τη Β΄ Βυζαντινή περίοδο (961–1204), η περιοχή γύρω από τα ερείπια του μητροπολιτικού ναού άρχισε σταδιακά να επανακατοικείται. Εκτιμάται ότι ο οικισμός της Μητρόπολης άρχισε να διαμορφώνεται κατά την περίοδο αυτή, με τον παλαιό ναό να αποτελεί τον φυσικό πόλο έλξης για τους κατοίκους. (Εκτίμηση με βάση τα ιστορικά δεδομένα — δεν υπάρχει ακριβής ημερομηνία ίδρυσης σε γραπτές πηγές)

Ενετική περίοδος (1204–1669) — Πρώτη καταγραφή
Η πρώτη επίσημη αναφορά στον οικισμό ως κατοικημένο χωριό προέρχεται από την Ενετική κυριαρχία: στην ενετική απογραφή (1583) αναφέρεται με το όνομα «Mitropolli» με 147 κατοίκους. (Πηγή: Wikipedia, «Μητρόπολη Ηρακλείου») Creteisland

Οθωμανική περίοδος (1669–1898) — Μικτός πληθυσμός
Κατά την Οθωμανική κατοχή, το χωριό απέκτησε μικτό χαρακτήρα. Στην τουρκική απογραφή του 1834 αναφέρεται ότι είχε 5 τουρκικές και ισάριθμες χριστιανικές οικογένειες (περίπου ~50 κάτοικοι συνολικά), ενώ το 1881 οι Χριστιανοί κάτοικοι ήταν 123 και οι Τούρκοι 45, σύνολο 168 κάτοικοι. (Πηγή: Wikipedia, «Μητρόπολη Ηρακλείου») Creteisland
Η μεγάλη μείωση πληθυσμού μεταξύ 1583 και 1834 αντικατοπτρίζει την αναταραχή, τις επιδημίες και τις μετακινήσεις της οθωμανικής κατάκτησης — φαινόμενο κοινό σε χωριά ολόκληρης της Μεσαράς.

Νεότερη ιστορία — Ελληνική Κρήτη (1898 – σήμερα)
Ως οικισμός αναφέρεται επίσημα το 1925 στο ΦΕΚ 27Α – 31/01/1925 να ορίζεται έδρα της ομώνυμης νεοϊδρυθείσας κοινότητας. (Πηγή: Wikipedia, «Μητρόπολη Ηρακλείου») Creteisland